RSS

क्षितिज जसें दिसतें…

21 Aug

क्षितिज जसें दिसतें

तशी म्हणावी गाणीं…

ग्रेसांचं लिखाण मला नेहमी गूढ वाटत आलं आहे, पण अनाकलनीय कधीच नाही. कविता ‘कळली’ नाही तरी जाणीवेच्या पातळीवर त्यांच्या कविता आपला परिणाम साधतात असं मला नेहमी वाटत आलं आहे. माझी पहिली मराठीतली चाल ग्रेसांच्या कवितेला लागली यांचं मला आता दहा वर्षांनंतर अजिबातच नवल वाटत नाही. ती कविता होती ‘पाऊस कधीचा पडतो‘. चाल लागण्याची क्रिया ही ग्रेसांच्या कवितेइतकीच गूढ होती असं म्हणायला हरकत नाही.

मी, त्या काळी, रूपारेल कॉलेज मधे होतो… नाटकाने झपाटलेला. नाटकाच्या निमित्ताने संगीतामधल्या काही लोकांशी संबंध आला होता. त्यात कमलेश भडकमकर, अजित परब, ओंकार दादरकर, तनुजा जोग, शिल्पा पै ही सगळी मंडळी होती. मग नाटक सोडून आम्ही इतर ही बराच वेळ एकत्र घालवायचो. असंच एकदा रूपारेलच्या कँटीन मधे बसून कमलेश भडकमकर आणि मी चहा पीत होतो. आणि मी सहज गुणगुणलो…

“पाऊस कधीचा पडतो

झाडांची हलती पानें

हलकेच जाग मज आली

दु:खाच्या मंद सुराने…”

कमलेशचे कान टवकारले.

“हे काय गातोय्‍स?” त्याने विचारलं.

“माहित नाही,” मी उत्तरलो, “गाणं आहे… बऱ्यापैकी लोकप्रिय आहे ना? मला या दोनच ओळी माहित आहेत.”

कमलेश म्हणाला, “शब्द बरोबर आहेत… पण चाल चुकीची गातोय्‍स. यशवंत देवांची चाल आहे याला.”

त्याने मला यशवंत देवांची चाल ऐकवली. मग तो पुढे म्हणाला –

“पण तू गात होतास ते ही चांगलं लागत होतं… तू पुढे करत का नाहीस ही चाल?”

मी घरी जाऊन माझ्या वडिलांच्या संग्रहातलं ‘संध्याकाळच्या कविता’ हे पुस्तक काढलं आणि या कवितेला चाल दिली. ती सुरावट कशी सुचली, अजून मला कळलेलं नाही. मला अजून ही वाटतंय‍्‍ की मी ती कुठेतरी, कधीतरी ऐकली असावी. असो. पण त्या मुळे मी एक मराठी संगीतकार झालो एवढं मात्र खरं. ती चाल माझ्या मित्रांना, घरच्या लोकांना ऐकवली आणि सगळ्यांनीच मला प्रोत्सान दिलं. माझ्या वडिलांनी मला या चाली निमित्त विल्यम गोल्डिंगचं ‘लॉर्ड ऑफ द फ्लाइज’ हे पुस्तक ही भेट दिलं. आणि त्यानंतर झपाटल्यासारखं मी कवितांना चाली देत सुटलो.

पुढे काही दिवसांनी याच पुस्तकाची प्रस्तावना असावी अशी कविता – ‘क्षितिज जसें दिसतें तशी म्हणावी गाणी‘ – याला देखिल मी चाल लावली. कविता वाचली तेव्हा त्याचा अर्थ काहीच कळेना. यशवंत देवांचं म्हणणं असतं की कविता कळल्या शिवाय त्याला चाल देऊ नये. त्या निकषावर तर इथे कठीण होतं! पण मी कविता न कळताच चाल द्यायला सुरुवात केली आणि मला एक नवा अनुभव आला. तो असा की गाता गाता ती कविता मला उलगडत होती. ‘क्षितिज जसें दिसतें तशी म्हणावी गाणी‘ या ओळीचा अर्थ मला कळत नव्हता पण हळूहळू उलगडत होता. आपल्याला आपल्या खिडकीतून जसं आणि जितकं क्षितिज दिसतं तशी गाणी म्हणावी असा थोडासा भाबडा पण खरा वाटणारा अर्थ मला कळला होता. त्यानंतर काही वर्षे गेली आणि एके दिवशी खुद्द ग्रेस यांचाच मला फोन आला.

“माझ्या कवितांना तुम्ही छान चाली दिल्या आहेत असं मी ऐकलं, तेव्हा मला त्या ऐकण्याची इच्छा आहे.” – इति ग्रेस.

मला आनंद, भय, काळजी (स्वत:ची), हुरहूर, अशा विविध भावना एका वेळी अनुभवायला मिळाल्या. त्यांच्या म्हणण्याप्रमाणे खरोखरच ते संध्याकाळी माझ्या घरी येऊन ठेपले. घरी मित्रांची दाटी झाली होती ग्रेसना पहाण्यासाठी. ग्रेस काय बोलतायत‍्‍ याकडे सर्वांचं लक्ष होतं.

माझी सगळी गाणी शांतपणे ऐकून घेतली आणि म्हणाले:

“खरोखरच चांगल्या चाली दिल्यात की तुम्ही. यातली ‘विराट घुमटातुनी‘ ची चाल तुम्ही मला रेकॉर्ड करून द्या.”

मग ते आपणहून त्यांच्या कवितांबद्दल बोलू लागले आणि जमलेले सर्व चाहते त्या बोलण्यात रंगून गेले. पुढे चर्चा त्यांच्यावर होणाऱ्या ‘दुर्बोधते’च्या आरोपावर गेली. त्यावर ते म्हणाले:

“काय दुर्बोध वाटतं माझ्या लेखनात? आणि तुम्हाला ग्रेस दुर्बोध वाटतो तर काय ज्ञानेश्वर सुबोध वाटतो? ‘क्षितिज जसे दिसते तशी म्हणावी गाणी‘ यात काय दुर्बोध आहे?”

त्यांनी ती म्हणताक्षणी मला ती ओळ स्पष्ट दिसू लागली. खरंच्‍, यात आपल्याला काय वाटलं जे कळलं नाही? का इतकं साधं आपल्या लक्षात आलं नाही? त्यांनी ती ओळ उच्चारल्यावर आणखी ही काही संदर्भ स्पष्ट झाले. या ओळी मधे आपलं गाणं आपल्या दृष्टीशी आणि अंतर्दृष्टीशी प्रामाणिक असावं असा ही संकेत होता. एका क्षणातच मला माझ्या कलेकडे पहाण्याचा एक दृ्ष्टिकोन मिळाल्यासारखं वाटलं. खरं तर याच अर्थाचं पण यापेक्षा थोडं ढोबळ आणि (पाडगांवकरांच्या चाहत्यांची माफी मागून – ज्यात माझा ही समावेश आहे) थोडं कमी aesthetic विधान मंगेश पाडगांवकरांनी ही आपल्या कवितेमधून केलं होतं.

गाण्यात सर्व माझ्या माझे इमान आहे

ज्याचे खरे न गाणे तो बेइमान आहे.

मंगेश पाडगांवरांच्या ओळीं मधून कलेविषयी एका ठराविक मूल्याबद्दल माहिती मिळते किंवा पाडगांवकरांचं त्याविषयीचं मत कळतं. पण ग्रेस यांच्या ओळींमधून कलेविषयीच्या याच मूल्याबद्दल एक अंतर्दृष्टी मिळते. ग्रेस यांच्या ओळीमध्ये अनेक शक्यता दडल्या आहेत आणि म्हणूनच त्यांच्या कवितेमधे उलगडत रहाण्याची क्वॉलिटी आहे. आज ही या ओळी वेगवेगळ्या रूपात माझ्यासमोर येतच राहतात, आणि स्वत:ला उलगडत राहतात. आणि क्षितिज अधिकाधिक रुंद होत जातं…

© कौशल श्री. इनामदार, २००७.

About these ads
 

28 responses to “क्षितिज जसें दिसतें…

  1. Meghana Bhuskute

    ऑगस्ट 22, 2007 at 4:59 pm

    kharach aahe. mast post.. welcome.
    keep writing….

     
  2. Mrugesh Phatak

    ऑगस्ट 23, 2007 at 4:10 सकाळी

    mastach ahe…… aaplya bhashet aaplyala asa express karta yena.. gr88 :-)

    mrugesh

     
  3. प्रभात पाटील

    ऑगस्ट 23, 2007 at 4:23 सकाळी

    उत्तम लिखाण आहे असे लिखाण तु सतत सुरू ठेवावे

     
  4. Ujwala Gokarn

    ऑगस्ट 23, 2007 at 4:38 सकाळी

    Kaushalji, really you are great, very nicely written. Best Of Luck

     
  5. Neha

    ऑगस्ट 23, 2007 at 7:10 सकाळी

    tumhi itka chhan lihila aahe ki comment lihinyasathi shabda kami padtayt pan great. farach sundar. khup chhan aahe.

     
  6. Meenal

    ऑगस्ट 23, 2007 at 9:03 सकाळी

    Kharach Tumacya sangitacha pravas Mahan Kavi gress yanchya Kavitetun zala yache mala Kavtuk vaatate, kaaran tyanchya kavita sahajasahahi kunala zepat nahit, but you are gr8,
    maze khup aavadate kavi ahet gress.
    carry on
    best of luck

     
  7. Chaitanya S Deshpande

    ऑगस्ट 23, 2007 at 1:59 pm

    कौशलजी,
    खरोखरच, शब्दांच्या खेळीयाबद्दल लिहण्यासाठी शब्दांची जी योजना आपण केलीत ती खीळवून ठेवते. मी ग्रेस यांच्याच नागपूरचा आहे. एकदा काही पत्रकारांसमवेतच्या त्यांच्या साक्षात्कारात त्यांनी तुम्ही दिलेल्या ओळीच वापरल्या होत्या. “तुम्हाला ग्रेस दुर्बोध वाटतो तर काय ज्ञानेश्वर सुबोध वाटतो?” ही ओळ माझ्या लक्षात राहून गेली. छान!
    असंच छान छान लिहित रहा याच शुभेच्छा आणि अपेक्षाही! – चैतन्य स देशपांडे

     
  8. sandesh daji shinde

    ऑगस्ट 23, 2007 at 5:27 pm

    hi

    Kaushalji Kharach phar surekh asa lekh lihila ahe. Je lihile ahe te manala bhavle. गाण्यात सर्व माझ्या माझे इमान आहे ज्याचे खरे न गाणे तो बेइमान आहे
    hi line apratim ahe. Asech lihit raha. Best of Luck

     
  9. Amol Kale

    ऑगस्ट 26, 2007 at 8:40 pm

    Dear Kaushal,

    Do you really believe in trends really matters while composing music?? I guess which ever music composed at what ever time is a winning music if it has a potential to win the hearts of a listener & make that person listen to that number more than one time.

    Honestly I don’t think trend of the music in the industry should influence any ones splendid creation & inner talent. I guess what matter is reaching people & share your creation with them, which I think is the only drawback right now.

    I came across two good music albums composed by Salil Joshi; I could not stop listening to them often & out of excitement I called up some of my friends to tell them my new found Marathi numbers. But to my amusement 50% people to whom I have mentioned these albums already knew about these songs & told me that these are not lesser than 2 years old. Lyrics of these songs are amazing & I come to know that these are written by young lyricist. Music given to these songs is just about perfect & have potential to create different moods. There were no monotones compositions & each n every song was separate entity. Above all you can’t stop murmuring these songs which haunt you days together.

    Now what exactly happened here?? Some one done a great job which ends up in to good music which can be listen any time any where & we never become tired listening to it time & again; but not known by me for as long as 2 years & I bet there must be many people like me who strive for good music but don’t even know about its availability…..

    I strongly believe we do have young & capable people who can write well & equally talented young people who can compose them well. One should compose good numbers from (as you said) old untouched literature or can be new one from young poet; it can be soft complex composition yet soothing or can be fast track which will match the new pop trend; it should also revel the riches of Shastria sangeet which is not so common with the youngsters. This will help composer to give food to his creations & also help him experimenting with lots of verities of music. Good music is accepted & appreciated well if it is good to listen to; also it can be in any of the above forms & as I mention should have a capability to haunt you for long time.

    Only thing which we lack is reaching to the people & spreading the goodness!! I do believe people like you have enough potential to create a great composition without following the trends & these compositions will still become timeless tracks for years to come; which you have proved in your earlier albums. You are very right that reaching people is one of the very important subject but we need to do something to find a good solution to it.

    As you said young people like you & some others are putting lot of efforts to experimenting things & putting sincere efforts in to composing good numbers but same time we should find some way to let people know about what you all are doing. I know there are many problems & difficulties in doing it practically rather than just making a statement but it is very essential in this fast track world today it’s just a thought but may be tomorrow it will sum up in to some solutions.

    One good effort of yours which I must appreciate is reaching people on the cyber world, keep up the good work!!

    P.S.: Aata he sarvatu Marathimadhe translate kar aani post kar….

     
  10. kaushal s. inamdar

    ऑगस्ट 27, 2007 at 9:17 सकाळी

    धन्यवाद अमोल. मला वाटतं मराठी संगीताचं नेटवर्क मार्केटिंग करायची प्रचंड गरज आहे. म्युझिक कंपन्या कलाकारांच्या बाबतीत अतिशय निष्ठूर असतानाच्या काळात आपल्या संगीताकडे केवळ मनोरंजन म्हणून न बघता एक चळवळ म्हणून बघायला हवं. आणि त्यासाठी तरूणांनी एकत्र यायला हवं.

     
  11. prasad kulkarni

    ऑगस्ट 28, 2007 at 11:13 pm

    kaushal,
    tuzya scapvarun tuza blog shodhat ithparyant alo.
    tuzya ekandar kavypravasabddal mala kutuhal ani kautuk donhi ahet.
    tuze pranjal mat vachle.
    pan tuzyhun vayane thoda motha aslyacha gairphayda gheun sangto….
    tuzi barich mate mala ajun immature vatli.
    sarvat pratham- changlya sangeetala kalache mapadand lavnychi garaj naste. te kalachya oghat tikun rahate.varshanche ani mahinynche panlot te dhuun kadhu shakat nahi. mala babuji avadtat, khale avdtat, milind avadto ani kaushal hi avdto.
    changlya geetkarache hi tasech aahe.
    sadhe, sope ani arthvahi likhan shatakanu shatake tikate. charshe varshan nantarhi tukoba ani ramdas ya bhumit ka jivant rahile..
    ya sadhya sopepana mule.

    dusra akshep maza aahe to changle geetkar aani sangeetkar aaj milat nahit yaavar.
    ase kadhich naste mitra..
    changle ani vait he nehmi hatat hat ghalun chalat astat. jya kalat dilipkumar navacha grandmaster aplya abhinayane parda gajvat hota, tych kalat rajendra kumar navacha korda pashan dekhil jubilee star mhanun mirvat hota.
    changle geetkar aaj hi aahet.
    garaj aahe ti jiva shivachi gaath padnyachi.
    geetkarala sangeetkar bhetnychi.

    dusra bhag asa ki badaltya kalache mhanun ase kahi bare vaeet pailoo astat. apan kalabarobar badlat rahayla have. ajchya jamanyat me bha ra tambyansarkhe lihu laglo kimva tu saigal sarkhe gau laglas tar doghe hi flop jau. tevha kalache, rasikanchya badltya abhirichiche bhan thevne avashyak aahe.

    teesri mahatvachi goshta mhanje, apan rasikamparyant pohochane avashyak aahe. 60-70 chya dashakat radio ani film hi donach madhyame hoti. ata madhyamcha atirek zalay. tya mule shrota gondhlun jato.

    chauthi ani shevtchi gosht mhanje pratyek ganyache swatache ase nashib aste. kityek changli gani durdaivi mansansarki chukichya muhurtavar janmala yetat ani lokanparyant phochatch nahi. gane nashibvan asel tar ek do teen sarkhe phaltu gane hi super duper hit hou shakte.

    aso. ya nimittane he vyakta karnyachi sandhi me ghetoy. changle kahi ghadayche asel aplya hatun tar ase nikop vaad zadle pahijet, vicharanchi devan ghevan zali pahije. yatun ekhadya abhijat geetachi nirmit hoil… kuni sangave.

    tuzykadun kadhipasun kahitari karun ghyayche ahe.
    tu mokla zalas ki ekda bhetuch.
    -tuza prasad

     
  12. Prasanna Shembekar

    ऑगस्ट 30, 2007 at 5:51 pm

    प्रिय कौशलजी
    ग्रेस बद्दल वाचून खूप कवितांच्या आठवणी मनात दाटून आल्या. ग्रेसबद्दल बोलायचं म्हणजे शब्दच सापडत नाहीत.
    असतील लाख कृष्ण
    कालिंदिच्या तटाला
    राधेस जो मिळाला
    तो एकटाच उरला..
    असं आणखी कोण लिहू शकणार ?

    प्रसन्न शेंबेकर
    http://www.majhikavita.blogspot.com

     
  13. Hema Dhuri

    सप्टेंबर 1, 2007 at 2:48 pm

    खुपच छान लेख आहे. मला सन्गीतातल फारस काहि कळत नाही पण आवड मात्र आहे. तुमची अधिकाधिक चन्गली गाणी आम्हाला ऐकायला मीळावीत हीच अपेक्षा. तुम्हाला तुमच्या पुढच्या वाटचाली साठी खुप खुप शुभेच्छा.

     
  14. rahul

    ऑक्टोबर 22, 2007 at 5:43 pm

    mala kavi gress yhanchi “tu geli tenva rimzim paus ninadat hota” hi kavita milu shakel ka?

    aslyas khalil idvar mail karavi
    luhars_17@yahoo.co.in
    thank u

     
  15. saurabh

    नोव्हेंबर 23, 2007 at 12:41 pm

    नमस्कार!
    छान लिहिलं आहे.
    लिहिण्यातुन आम्हाला देखिल तुमचा “अनुभव” दिसतो. मी सगळ संपुर्ण चित्र डोळ्यासमोर आणु शकलो, इतकं चांगल नक्किच लिहिलय.
    लिहित रहा, आणि उत्तम संगीत देत रहा. All the best!

     
  16. pallavi dhandarphale

    डिसेंबर 15, 2007 at 2:11 pm

    pratikriya dyayala mi khupach lahan ahe. pan rahavat nahi. khup chaan lekh ahe. pan mala matra odh lagali tya tumhi tyanchya kavitana lavalelya chalinchi. thanks!
    eka sundar anubhavasathi.

     
  17. पराग

    जानेवारी 28, 2008 at 3:04 सकाळी

    ग्रेस यांच्या कवितेबद्दल तुम्ही जे लिहिलं आहे ते अगदी पटलं. मला त्यांची कविता रूढार्थाने कळते असं मी कधीच म्हणू शकत नाही. पण, आनंद मोडकांच्या ‘साजणवेळा’ मधली मुकुंद फणसळकरांनी गायलेली गाणी प्रत्येक वेळी ऐकताना उलगडत गेली. त्यांच्या कविता ‘वाचण्याचं’ धाडस मी अजून केलेलं नाही … त्या ‘ऐकायला’च आवडतात मला.

     
  18. seema

    मे 31, 2008 at 4:50 pm

    Pharach apratim … tumhcha bolna anubhavlya sarakha vatala…

    keep up the good work sir…

     
  19. NILESH GAYDHANI

    जुलै 4, 2008 at 5:46 pm

    SIR, ME HA LEKH VACHALA,KAVI GRACE YANCHA ME DEKHIL CHAHATA AAHE,KAVI GRACE YANCHA BABTIT HA ANNYAY AAHE KI TYANCHA KAVITECHYA NAKAT DURBODHTECHI BESARBINDI KAVITECHYA JANMAPASUNACH LOK TOCHUN DETAT.PARANTU ‘IT MIGHT BE LONLIER WITHOUT LONLINESS’ & MY DEAR READER, DEARMOST READER YOU ARE NOT ALONE MY LONLINESS IS WITH YOU, ASE KAHI TYANCHA KAVAITEBADDAL MALA WATAT AALE AAHE,GRACEANCHI KAVITA HI ANUBHUTICHE VISHAY AAHE, ‘BHASHACHA HI RIKAMI SHABDASAHI PURENA, SANVEDANACHA DYAVI AARTHAS KAY PUNHA’ HE ASEHI KAVI GRACE BABAT GHADATE.KAVI GRACE YANCHYA KUTHALYHI 2 OLI AAPLYALA KAVITECHE VIRAT DARSHAN GHADAVTAT e.g.MI MAHAKAVI DUKKHACHA PRACHIN NADIPARI KHOL DAGADACHE MAZYA HATI VEGANE HOTE PHOOL. ETC. YATIL MARMA YEVADHECH KI GRACE YANCHYA AADHI ASE PHAR THODE KAVI HOUN GELE AASTIL KI JYANI DUKKHACHE (HA SHABDA MI ITHE PHAR KALAJIPURVAK VAPARTO) AANTIRIK AARTACHE VIRAT ROOP DAKHAWANYACHE DHADAS KELE. DHANYAWAD AAPLYA SARAKHACH ‘GRACE’ YACHYAWAR BHARBHARUN PREM KARANARA EK ‘KAVI’

     
  20. Yojana

    जुलै 5, 2009 at 8:58 pm

    Tumchi gani ektana tumhi uttam rasik asalyach janawtach…pan tumcha blog warun yacha pratyay hi aala…ani baki gress to tyachawar jiwapad prem kaynarya manasana kadhich durbodh watat nahi.ha majha anubhav ani vishwas hi aahe….
    Wish u great success..
    Yojana,Goa

     
  21. kundan dadarao pakhale

    जुलै 30, 2010 at 7:52 सकाळी

    virah- mhanjekay – durava *virah mhanaje fakt duravaca nahi tar javal asun suddha n olkhale gelele bhav aahe sarv pahun suddha aapan palalele moun aahe

     
  22. surekha wankhade

    मार्च 27, 2012 at 9:22 सकाळी

    Tumhi kavi gress baddal khup chan lihele…tyancha kavita nehami mala alag wishwat net rahilya..tyancha kavitet me nehami swatahala harvit rahile…parantu aaj te swatah harawle..tanche nasane he mala ata kavitecha wishwa rite zale asech watat ahee..tumhi ka gele gress..bagha kshitijawar andhar datalay…disha sunna zalyat…..

     
  23. jyotiba

    एप्रिल 1, 2012 at 5:23 pm

    kavi gress the great

     
  24. पल्लवी

    एप्रिल 4, 2012 at 7:25 pm

    ग्रेस’फुल!!

     
  25. DR. SUNIL DESHPANDE WAI

    मे 30, 2012 at 7:56 pm

    tumhi jenvha ekta asato , kinva garditahi jenvha ekte vatu lagte tenvha GRESS ( ki GRACE?) tumchya madatila dhavun yetat.agadi tasech hote hrudaynathanchya ganyanchehi. manasvi. khol talat manachya jaun basnari hi vyaktimatve ani tyanchy apratim kala yana maza salute!!!

     
  26. Tryambak swami

    जून 2, 2012 at 5:23 pm

    so inrtested……. i gone in very past tense and i jusd imagned that perioud which u was with Kavi Gress…… superb….. best luck……

     
  27. Tryambak swami

    जून 2, 2012 at 5:25 pm

    खूप छान ….. बेस्ट ऑफ luck

     
  28. Kishor

    मे 5, 2013 at 12:00 pm

    Kavi Grace is a Mozart of Marathi Literature. Tyanchya kaviteche nehami navin sandarbh lagtat. Hech kharya “Kavi” che ani “Sangeet” karache “KAUSHAL” aahe. Chhan leehita aapan.

     

तुमचा अभिप्राय नोंदवा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदल )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदल )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदल )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदल )

Connecting to %s

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: