एकविसाव्या शतकातील मराठी संगीतकार… : वरील प्रतिक्रिया

कृते :- kaushal s. inamdar

kaushal s. inamdar — Fri, 05 Jun 2009 07:52:09 +0000

priya mangesh,
aapan “atyant chukichi sankalpana” he vaktavya kuthalya aadharavar karata he umgat naahi. Je gun tumhi marathi maanasaanshi jodata te gun pratyek bhaashechya lokanmadhe aadhalataat… aani shabdapradhaan sangeet he kuthalyahi sanskrutit sapadatach. “sahitya aani sangeet hya bhinn baabi aahet tyachi dhedgujari sarmisal karne chuk aahe.” Tumhi ji saral saral chuk-aani barobarchi vidhaana thokun detaay yaala kaahich abhyaspoorna aadhaar nahi he khedaane mhanavese vaatate. Mhanaje Mehdi Hassan, Ghulam Aline hi Urdu ghazal gaaylach nako ka?!!! Marathi maanus sangeetacha aaswad gheu shakat nahi ya saarakha vinodi vidhaan mi aajparyant aikal navhat. Tumcha mhanan zara abhyaspoorna asat tari yaala uttar denyaat kaahi arth hota. Atta mi phakta aaplyala shubhecchha deu shakato.

कृते :- mangesh

mangesh — Tue, 02 Jun 2009 12:09:09 +0000

marathi sangeetkar hi sankalpana atyant chukichi aahe. bahutansh marathi manse hi geetanchi chahti asatat sangeetachi nawhe. pratyek lalit kale kade sahityachya chshmyatun baghnyachi atyant ghanerdi aani arthatach chukichi saway marathi lokanni lawun ghetli aahe. tyacha parinam mhanun aaj ghadila marathi manus sangeetacha aaswad gheuch shakat nahi. swar he shabdapeksha kiti tari patine shreshth aahet ,pan tathaakathit marathi rasik sangrrt suddha sahityachya daawnila bandhun duyyam tharwu pahato aahe. shabd wihin sangeetachi godi chakhnyasathi tyache vyakaran mahit asane aawashyak nahi. waachta yete mhanun waachanalach shreshth mananyachi ek ghanerdi paddhat lihinaryani suru keli aahe. sahitya aani sangeet hya bhinn baabi aahet tyachi dhedgujari sarmisal karne chuk aahe.

कृते :- पराग

पराग — Sun, 27 Jan 2008 21:55:31 +0000

वा ! तुम्ही नुसत्याच चाली लावत नाही तर मराठी भावसंगीत आणि एकूणच संगीत या विषयावर सखोल विचार करता आणि ते विचार इतक्या उत्तम रितिने शब्दांत उतरवू शकता हे पाहून आनंद झाला. अलिकडच्या काळात काही खरोखरच गुणी संगीतकार मराठीत उदयाला आले आहेत आणि येत आहेत. तुमचं ‘गीतकारां’ बद्दलचं मत पटलं. माझ्यामते ‘गीतलेखन’ या प्रकाराला मराठी ‘साहित्यात’ मध्यंतरीच्या काळात गौण स्थान दिलं गेलं. जुन्या काळात ‘मुक्तछंद’ काव्याला जशी सापत्न वागणूक दिली गेली तशीच काहिशी वागणूक ‘नवकवीं’ च्या पिढीने ‘छंदबद्ध’ काव्याला आणि कवींना दिली. त्यातूनच वृत्त-छंदात लिहिणं हे ‘कृत्रीम’ मानलं जाऊ लागलं. ‘मुक्त’ लिहिलं तरच ते ‘प्रामाणिक’ मानलं जाऊ लागलं आणि जे लोक मात्रा-छंद इत्यादि प्रयोग करु पाहत होते त्यांना त्यापासून परावृत्त केलं गेलं.
अपेक्षा करुयात की हे चित्र यापुढे पालटेल.

तुमचा मराठी आणि इंग्रजी ब्लॊग पाहून आनंद झाला.

कृते :- Prasanna Shembekar

Prasanna Shembekar — Thu, 30 Aug 2007 11:36:02 +0000

प्रिय कौशलजी
आपल्याला झी टिव्ही वर पाहिलं, बोलताना, गाताना ऐकलं तेव्हाच वातलं होतं की हा माणूस वेगळा आहे. आता आपल्याला वाचताना , मला वाटतं मला माझ्या प्रश्नाचं उत्तर मिळालंय! आपल्या लिखाणातून एक स्वतंत्र वैचारिक बैठक अत्यंत प्रकर्षाने जाणवते.

मराठी कवींमध्ये आता पुर्वीइतके दर्जेदार गीतकार दिसत नाहीत हे सत्य कटू असले तरी ते सत्य आहेच. एक चांगले गीत स्वत:चे संगीत स्वत:सोबतच जन्माला घेऊन येते असे मला वाटते. ग्रेस ह्यांच्या किंवा भटांच्या किंवा शांताबाईंच्या गीतांमध्ये हे असे संगीत आहेच.

आपण असेच पुढे लिहत रहावे व आपले स्वयंभू विचार आम्हा विचार आम्हा वाचकांपुढे ठेवत रहावेत ह्यासाठी आपणाला शुभेच्छा !
प्रसन्न शेंबेकर
http://www.majhikavita .blogspot.com

कृते :- amithchandhran

amithchandhran — Tue, 28 Aug 2007 09:59:26 +0000

प्रिय मित्र कौशलजी,

माझे शंकानिरसन करण्यासाठी आपण केवढे सविस्तर लिहिलेय..! खरेच धन्यवाद!

फ्क्त एक गोष्ट पहिल्यांदाच जरा स्पष्ट करू इच्छितो. ‘मराठी माणूस संगीतकार झाला की लोक त्याला मराठी संगीतकार म्हणतात’ असे माझे स्वतःचे अजिबात म्हणणे नाहीये, मला तसे वाटते असे मी लिहिले आहे. आणि हे वाटणे माझ्या निरिक्षणामुळे – माझे काही इतरभाषिक संगीतकार, संगीतप्रेमी, आणि पत्रकार मित्र ‘मराठी माणूस आणि त्याचे संगीत’ ह्या विषयावर नेहमी चर्चा करतात, त्यातून आले आहे हेही मी इथे नमूद करू इच्छितो.

असो. दक्षिणेच्या चारही प्रांतातील किती संगीतकार आपण ऐकलेत, मला खरेच कल्पना नाही. पण आपण येथे जे नमूद केलेय, ते दक्षिणेत आजसुद्धा मुख्यत्त्वाने पहावयास मिळते. भाषासौंदर्य, भाषेतले सूक्ष्म संदर्भ, भाषेचे उच्चार, काव्यातले गण, मात्रा इत्यादिंविषयी ह्या आधुनिक काळातही तेथे (जसा व्हायला पाहिजे तसा) फार सखोल विचार होतो – अगदी सिनेसंगीतातसुद्धा!

मुळात मराठीत नव्याने आलेला ‘मुक्तछंद’ नामक काव्यप्रकार दक्षिणेत सरसकट आलेला नाही, आणि स्वभाषेविषयीची प्रचंड जागृती दक्षिणेत मुळातच असल्यामुळे तेथील संगीतकारांचे ‘भाषाविषयक धोरण’ आपल्यापेक्षा वेगळे असावे. असो. आपल्या दीर्घ उत्तराने एक बहुभाषिक रसिक म्हणून मला खूपच आनंद झालाय. मराठीतदेखील भाषेविषयी जागृती झाल्यास मराठी संगीतास पुनः सोन्यासारखे दिवस येतील असे मला व्यक्तिशः वाटते.

‘मराठी संगीतकार’ असा शब्दप्रयोग आपण करता, तो खास मराठी गाण्यांना संगीत देण्याच्या बाबतीत असे आपण सांगितलेत. काव्यप्रधान / शब्दप्रधान संगीतरचना करताना किंवा काव्यावर आधारित रचना करताना हे विधान पटण्याजोगे आहे, शंकाच नाही. पण आजच्या instant काळात जेव्हां चाली आधी रचल्या जातात आणि शब्द मागाहून पेरले जातात, असे असताना ‘मराठी संगीतकार’ ह्या संकल्पनेची व्याप्ती आपल्यामते केवढी आणि किती असावी? असा एक नवा प्रश्न आता मला पडलाय.. तरी जेव्हां आणि जसा आपल्याला वेळ होईल तेंव्हा आपल्या शैलीमध्ये ह्यावर आपण विश्लेषण करावे ही विनंती.

पुन्हा एकदा आपण या प्रश्नामध्ये रस घेऊन एवढे सविस्तर उत्तर दिल्याबद्दल मन:पूर्वक आभार.

अमित चंद्रन

कृते :- Mahendra

Mahendra — Tue, 28 Aug 2007 05:33:40 +0000

Dear Kaushal,
Your analysis is really good. But what i feel is you have written from the Music composers point of view, what general peopl wnat? is a million dollar question.
Even after so many years,pwople llisten to Maranthi Natya sangeet, and Geet rmamyan?
What are the things keeping GLued to those “songs?
GOod Music? or the presentaion?
We do not want to listen to the music of the Dada Kondke Cader. We even enjoy the recent music of Marathi Films like ÄAI SHAPPATH”
The musicians must first believe that the “Taste” for the good music is still there and there is lot of “Queste”for the good music .

कृते :- Vaibhav

Vaibhav — Sun, 26 Aug 2007 06:06:26 +0000

kaushal,

good to see a marathi blog. We need more Marathi on net. Keep posted, best of luck

Vaibhav.

कृते :- kaushal s. inamdar

kaushal s. inamdar — Sat, 25 Aug 2007 14:53:39 +0000

प्रिय मित्र अमित,

लेख वाचून इतकं सविस्तर त्याविषयी लिहिल्याबद्दल धन्यवाद.

माझी मराठी संगीतकाराची संकल्पना मांडायच्या आधी तुम्ही केलेल्या काही विधानांबद्दल स्पष्टीकरण देणे महत्त्वाचे वाटते. आपण लिहिले होते –

मी आजपर्यंत कधीही इतर भाषिक संगीतकारांना स्वतःस अमुक भाषिक संगीतकार असे म्हणवून घेताना पाहिले अथवा ऐकले नाही. आपणही कधी कुणा संगीतकारास त्यच्या भाषेवरुन संबोधित नाही. पंचमदा बंगाली संगीतकार नव्हते. इळैयराजा किंवा रहमान तमिळ संगीतकार आहेत असे कोणी कधी म्हणत नाही. ओ. पी. नय्यरजींनी कायम पंजाबी ठेकेच वाजवले तरी त्यांनादेखील कोणी पंजाबी संगीतकार म्हटल्याचे स्मरत नाही. हिमेश रेशम्मिया आणि इस्माईल दरबार गुजराती संगीतकार नाहीत.. पण.

सुगम संगीत किंवा सिने संगीत यांचा भाषेशी अतूट संबंध आहे. प्रत्येक संगीतकार एका ठराविक भाषेच्या संस्कारात वाढलेला असतो. त्या भाषेचे पडसाद त्याच्या संगीतावर उमटणे स्वाभाविक आहे. इळैराजाच्या आणि रेहमानच्या चालीं मध्ये सुद्धा त्यांच्या मातृभाषेचा प्रभाव स्पष्ट दिसतो. ओ. पी. नय्यरांच्या पंजाबी ठेक्याचा उल्लेख तुम्ही केला आहेच. रवि किंवा पंकज मलिक यांचा सुद्धा पंजाबी लहजा त्यांच्या गाण्यातून साफ दिसतो. पंचम, एस्. डी., आणि सलीलदा (‘दा’ म्हणण्याची पद्धत ही बंगालीच! लक्ष्मीकांतदा किंवा प्यारेलालदा असं म्हणत नाही कोणी हे तुमच्या लक्षात आलंच असेल. हे indirectly प्रादेशिक संबोधनच आहे.) यांच्या संगीतामध्ये बाउल किंवा रवींद्र संगीताचे ठसे अगदी स्पष्ट आढळतात. विषेशत: ज्यांनी आपल्या मातृभाषेत विपुल संगीत दिलंय आणि ज्यांचा आपल्या सांगितिक मुळांशी संबंध टिकून असतो, त्यांचे प्रादेशिक संस्कार त्यांच्या गाण्यात झळकतातच. हे निकष लावले की आपोआप इस्माईल दरबार आणि हिमेश त्यातून बाद होतात. त्यांनी त्यांच्या भाषेत तसं फारसं काम केलं नाहीये.
तुमचं म्हणणं आहे की मराठी माणूस संगीतकार झाला की लोक त्याला मराठी संगीतकार म्हणतात. माझं बिल्कुल तसं म्हणणं नाही हे मी नमूद करतो. उदाहरण द्यायचं झालं तर सुधीर फडके हे मराठी संगीतकार आहेत पण लक्ष्मीकांत हे काही मराठी संगीतकार नव्हे. त्याच निकषाने सी. रामचंद्र आणि एन्. दत्ता हे प्रामुख्याने हिंदी भाषेच्या संस्कारात संगीतकार म्हणून वाढले. वेगळ्या क्षेत्रातलं उदाहरण द्यायचं तर विजय तेंडुलकर हे मराठी नाटककार आहेत पण मकरंद देशपांडें बद्दल हेच म्हणता येणार नाही. एक अगदी स्पष्ट सांगू इच्छितो की माझ्या कुठल्याही वाक्यात प्रादेशिक snobbery नाहिये. शब्दप्रधान संगीताच्या बाबतीत भाषा हा अविभाज्य घटक आहे आणि माझ्या लेखातील संदर्भ हे प्रादेशिक नसून भाषिक आहेत.
मी मराठी संगीतकार असा शब्दप्रयोग करतो तो खास मराठी गाण्यांना संगीत देण्याच्या बाबतीत करतो. चाल ही शब्दांना लागत असते. शब्द ठराविक भाषेत असतात. माझा मुद्दा हा आहे की ज्या भाषेत चाल द्यायची त्या भाषेतले काही सूक्ष्म संदर्भ, त्या भाषेचे उच्चार, हे आपोआप त्या रचनेत उतरतात. माझ्या दुसऱ्या ब्लॉगवर रेहमानच्या लेखामध्ये ही हा मुद्दा मी स्पष्ट केला आहे. एका भाषेतले संस्कार दुसऱ्या भाषेत रचना करताना सुद्धा प्रतिबिंबित होतात. हिंदी मध्ये वेगवेगळ्या भाषेतल्या संगीतकारांनी काम केल्यामुळे हिंदी गाण्याला एक प्रकारचं वैविद्ध्य आलंय आणि परिणामी त्याचं सौंदर्य वाढलंय असं माझं मत आहे.
आपण कधी कुणा संगीतकारास भाषेवरून संबोधत नाही हे विधान तितकंसं बरोबर नाही. आर. डी. बरमन, एस्. डी. बरमन, सलील चौधरी यांना बंगाली संगीतकार म्हटल्याचे अनेक दाखले आहेत. आत्ताच मी काही दिवसांपूर्वी बंगाली संगीतकारांच्या गाण्यांवर आधारित एका कार्यक्रमाची जाहिरात ही पाहिली.
शेवटी इतकंच सांगावसं वाटतं की संगीतकाराची भाषा कुठली ही असो, त्याची ‘भाषा’ या संकल्पनेशी मैत्री हवी. प्रत्येक भाषेची सौंदर्यस्थळं ही वेगवेगळ्या गोष्टींमध्ये दडलेली आहेत. शब्दप्रधान संगीताचा अभ्यास करताना या भाषांबद्दल विचार मांडणं अपरिहार्य आहे. भारतात इतक्या भाषा आणि त्यांचे इतके dialects आहेत आणि ह्यांनी आपलं सांस्कृतिक जीवन अधिक श्रीमंत केलं आहे.
तुमच्या प्रश्नाचं उत्तर देण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न मी केलाय्. तरी या व्यतिरिक्त तुमच्या मनात अजून काही शंका असतील तर त्यांचा खुलासा प्रात्यक्षिकाने अधिक चांगल्या तऱ्हेने करून देता येईल असा माझा विश्वास आहे.
पुन्हा एकदा आपण या प्रश्नामध्ये रस घेतल्याबद्दल मन:पूर्वक धन्यवाद.

http://kaushalsinamdar.com
http://musicandnoise.blogspot.com
http://ksinamdar.wordpress.com

कृते :- Meghana Bhuskute

Meghana Bhuskute — Fri, 24 Aug 2007 16:58:07 +0000

चाली तर कराच.. पण हे संगीतातलं ’मराठीपण’, ’कॉम्प्लेक्सिटी’, गाण्याच्या आपल्या आवडीतून दिसणारा आपला ’ऍकेडमिक’पणा… या सगळ्यावर कोण लिहील?! हे सगळं जाम इंटरेस्टिंग आणि युनिक आहे. लिहीत राहा…. लवकर लवकर लिहीत राहा.

कृते :- अमित चंद्रन

अमित चंद्रन — Fri, 24 Aug 2007 03:30:20 +0000

वा! आपला लेख उत्तमच आहे, याबाबत काही शंका नाही. मी तो एकदा वाचला, आणि पुनः एकदा मला तो वाचावा लागला. पहिल्यांदा एक लेख म्हणून आणि दुसऱ्यांदा डोक्यात वैचारिक प्रक्रीया सुरू झाल्यामुळे…!

मला एक संकल्पना जरा कळली नाहीये. ’मराठी संगीतकार’ ह्या शब्दप्रयोजनाने आपल्याला नेमके काय सूचित करावयाचे आहे / अभिप्रेत आहे, ते थोडक्यात स्पष्ट कराल का? ’मराठी माणूस’ ह्या संकल्पनेचा विस्तार म्हणजे हा शब्दप्रयोग असू शकेल काय? एखाद्या संगीतकाराची मातृभाषा मराठी आहे म्हणून आपण त्याला ’मराठी संगीतकार’ म्हणू का?

संगीतक्षेत्रात सध्या हा नवीन शब्दप्रयोग रूढ होऊ पाहत आहे. आणि हे केवळ मराठीजनांबाबतच होतंय. एक अगदीच क्षुल्लक रसिक असलो तरी मला हे काहीसे अनाकलनीयच वाटते. कदाचित मी अर्थ लावण्यात चुकत असेन.. पण मला असे वाटते, की ’मराठी माणूस’ संगीतकार झाला, की लोक त्याला

’मराठी संगीतकार’ असे म्हणतात. ’लोकसत्ते’च्या श्री. मुकुंद संगोराम ह्यांच्याशी चर्चा करताना मागे एकदा मी ह्याबाबतीत विचारले होते (त्यांचे वडिलसुद्धा संगीतकार होते) पण त्यांच्या उत्तराने माझे समाधान झालेले नाही.

प्रश्न तसा थोडक्यात टोलावता येण्यासारखा आहे, बहुदा माझा वैचारिक गोंधळ का काय म्हणतात तो उडाला असावा; पण आपल्या उत्तराने तो दुर व्हावा असे अपेक्षितो.

असो, मराठीत ब्लॊग सुरु केल्याबद्दल अभिनंदन. संगीतक्षेत्रातही, विशेषतः संगीतनिर्मितीतदेखील अनेक गोष्टी अंतर्भूत असाव्यात. त्या रसिकांना नेहमीच कळतील असे नाही. पण आपल्यासारख्या संगीतकारांनी मनावर घेतल्यास रसिकजन संगीतातील माधुर्य समजावून घेऊ शकतील.

धन्यवाद!

अमित चंद्रन.